مساحت ششم : مساحت بشر بن فرج است : سبب درين مساحت ، آن بود كه اهل قم شكايت كردند از بد معاملتى عمّال ، كه در اندك مدّتى پياپى بقم آمدند ، و هر كس كه مىآمد مال « 1 » آن بزياده مىكرد ، و ازيشان : احمد بن محمّد بن يحيىء [ بن ] فيروز ، و محمّد بن أبى مريم ، و احمد بن محمّد بن جرّاح بودند . پس بشر بن فرج را با اهل قم بقم بفرستادند ، تا ناظر و مشرف بود در آنج اهل قم از آن شكايت مىكردند ، و بازبيند كه اين شكايت ازيشان بموقع است يا نه . و اين در روزگار خلافت معتضد « 2 » ، و ولايت وصيف « 3 » بود . پس بشر در ماه رجب ، سنه أربع و ثمانين و مائتين « 4 » بقم فرود آمد ، و عباس بن الفضل را نيز با وى عامل كرده بودند ، پس بشر را عامل قم كردانيد . و بشر قم را مساحت كرد ، و بسهزار هزار درم و كسرى رفع « 5 » آن بنوشت ، پس از آنك حصصى معافه و مسلّمه « 6 » -

--> تاريخ قم بطور كامل ، احتمالا در 4 جلد تدوين شده ، ليكن بعدها بدلائلى نامعلوم سه جلد آن كه دربردارنده 15 باب كتاب بوده از ميان رفته است ، و تنها جلد نخست آن كه داراى 5 باب است در قرن هشتم بدست مترجم كتاب رسيده . ( 1 ) . يعنى هر عامل كه مىآمد خراج استحقاقى اهل قم را افزايش مىداد . ( 2 ) . أبو العباس احمد بن طلحه ، ملقّب به المعتضد باللّه عباسى ، چهاردهمين خليفه عباسى در رجب سال 279 هجرى به خلافت رسيد ، و نزديك به 10 سال خلافت كرد ، و در ربيع الآخر 289 هجرى به هلاكت رسيد . ( 3 ) . مقصود وصيف تركى امير الامراء مىباشد . ( 4 ) . سال 284 هجرى . ( 5 ) . يعنى افزايش و ارتفاع ماليات . ( 6 ) . جمع حصّه يا سهم ، معافه : مورد عفو خليفه كه از ماليات مستثنى بود . مسلّمه : ظاهرا به معناى مالياتهاى پيش پرداخته‌شده .